लसिथ मलिंगा... एक वेगळंच प्रकरण..!

विश्वचषकात भारताकडून शेवटच्या साखळी सामन्यात पराभव झाल्यानंतर लसीथ मलिंगा ने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मधून आपली निवृत्ती जाहीर केली.. आणि श्रीलंकेच्या क्रिकेट विश्वातला एक अध्याय संपला असंच म्हणावं लागेल..! याॅर्कर वर अफाट प्रभुत्व असणारा.. आणि मर्यादीत षटकांच्या सामन्यांमध्ये आपल्या या कौशल्याचा हुकमी वापर करत... प्रचंड यश मिळवणारा हा गोलंदाज वेगळाच होता. याची स्वतःची एक वेगळीच शैली होती. मध्यमगती/किंवा जलद गोलंदाजी करण्यासाठी आवश्यक मानल्या जाणाऱ्या सर्व बाबी धाब्यावर बसवणारी जगावेगळी शैली..!

खरं तर जलदगती गोलंदाजी साठी अगदी आदर्श अशी शैली प्रत्येक गोलंदाजांची असतेच असंही नाही. पण काही नावं यासाठी अगदी आवर्जून घेतली जातात.. ज्यांना जलदगती गोलंदाजीतली "रोल्स राॅईस" म्हटलं जायचं असे मायकेल होल्डिंग, ज्यांची Delivery Action पहातच रहावं असे रिचर्ड हॅडली.. डेनिस लिली... अॅलन डोनाल्ड, ब्रेट ली... आपला कपिल देव.. मनोज प्रभाकर.. एस. श्रीशांत... या सर्व गोलंदाजांची शैली आठवून पहा बरं जरा... काय डोळ्यासमोर येतं....? तर दिसते ती बाॅलिंग मार्क पासूनची त्यांची लयबद्ध धाव.. क्रिझच्या जवळ येताना वाढत गेलेला वेग... क्रिझचा यथायोग्य उपयोग करत.. कधी क्रिझच्या कडेने किंवा स्टंप्सच्या जवळून टाकलेला चेंडू... तो टाकताना guiding hand म्हणजे डाव्या हाताची perfect position, कानाच्या अगदी जवळून येणारा उजवा हात, मनगटाची perfect position, चेंडू सोडताना जसा चेंडू टाकायचा आहे त्यासाठी आवश्यक अशी मनगटाची केलेली हालचाल... त्यामुळे हातातून सुटलेल्या चेडूंची, Perfect Seam Position आणि हे सारं करताना... उर्वरित शरिराचा सुयोग्य वापर.. नंतरचा फॉलो-थ्रू...! हे सगळं एखाद्या नृत्याविष्कारा पेक्षा किंचीतही कमी नसायचं.. आठवलं..? हे सारे गोलंदाज ही नैसर्गिक शैली घेऊनच मैदानावर आले असावेत.

मला तर साऊथ आफ्रिके विरूद्ध श्रीशांत ने एकदा सहा बळी घेत भारताला विजय मिळवून दिला होता.. तेंव्हा त्याच्या गोलंदाजीत, जी अफलातून Seam Position पहायला मिळाली होती ती आजही आठवतेय..! सरळसोट सीम वर भिरभिरत जाणारा चेंडू सीम वर टप्पा खात एखाद्या नागासारखा फुत्कारत उसळतो अन झsssप्पकन  बाहेर निघतो... ते दृश्य अद्भूत असतं... त्या गोलंदाजाला अपाsssर समाधान देणारं..! होल्डिंग, रिचर्डस, ब्रेट ली, डोनाल्ड, कपिल, श्रीशांतचे आऊट स्विंगर्स, मनोज प्रभाकर चे इन-स्विंगर्स.. आठवून पहा. हे सगळे उत्कृष्ट "बॉलिंग अ‍ॅक्शन" चे धनी होते. मनोज प्रभाकर तर बाॅल टाकताना कमरेपासून वरच्या भागाचा एक arch करायचा आणि त्याचा उजवा हात डोक्याच्या अगदी मागून यायचा... आणि अपसूकच सीम वर पडून चेंडू हातभर आत यायचा.. आणि अशातच त्याला चेंडू बाहेर काढायची ही कला अवगत होती. त्याच्या काळातला एक उत्कृष्ट स्वींग गोलंदाज म्हणून आजही प्रभाकरचं नाव घेतलं जातं. केवळ सुंदर बोलिंग अ‍ॅक्शन आणि मनगटाच्या बळावर दोन्ही बाजूला चेंडू सीम आणि कट करू शकणाऱ्या कपिलने झंझावाती वेग नसतानाही मिळवलेलं घवघवीत यश तर साऱ्या जगाने पाहिलंय.

पण.. यासोबतच.. इतरही गोलंदाजांनी, भले ते आदर्श शैलीचे धनी नसतीलही, पण आपल्या कामगिरीने तमाम क्रिकेट रसिकांच्या हृदयात मानाचं स्थान पटकावलेलं आहे. साऊथ आफ्रिकेचा पाॅल अडॅम्स, पाकिस्तानचा सोहेल तन्वीर हे गोलंदाज खूप यशस्वी नसतीलही, पण त्यांच्या खरोखरीच्या आगळ्या वेगळ्या शैलीमुळेच आजही लक्षात आहेत.

आणि या सगळ्यात जगावेगळी श्टाईल होती ती.. लसिथ मलिंगाची..! केवळ वेगळी शैली नाही तर त्या शैलीवर थक्क करणारं नियंत्रण ठेवत जगभरातल्या फलंदाजांच्या मनात धाक आणि जरब निर्माण करण्यातही हा हसतमुख खेळाडू यशस्वी ठरला.  गोलंदाजी पेक्षा ही "गोफण"बाजी वाटावी अशा "राऊंड आर्म अ‍ॅक्शन" ने गोलंदाजी करताना, आडव्या हाताने हा नेमकं स्टंप्सच्या रेषेत बॉल कसा टाकू शकायचा हे, तो बाॅलिंगला प्रारंभ करताना चेंडू पायाजवळ ठेवून, ज्या देवाला मनोभावे नमस्कार करायचा, तो देवच सांगू शकेल..! तो ज्या पद्धतीने गोलंदाजी करायचा त्या परिस्थितीत यॉर्कर सारख्या, जमला तर फलंदाजाची खेळी उध्वस्त करू शकणारा आणि चुकला तर गोलंदाजाची कानशीलं लाल करणारा, चेंडू तो कशा काय अचूक टाकायचा कोणास ठाऊक..! याच्या जोडीला.. "स्लोअर वन" किंवा "स्लोअर बाऊन्सर" ही फसवी अस्त्रं ही तो त्याच सफाईने आणि अचूक टाकायचा. मला वाटतंय की, मलिंगाच्या प्रशिक्षकाने, अगदी सुरवातीला जेंव्हा जलद गोलंदाजाच्या अ‍ॅक्शन विषयी धडे दिले असतील.. तेंव्हा "आपला उजवा हात कानाच्या अगदी जवळून आला पाहीजे" असंच सांगितलं असेल पण... (कदाचित कानावरच्या केसांमुळे) मलिंगा ने ऐकताना गफलत केली असावी.. आणि "आपला उजवा हात अंपायरच्या कानाजवळून आला पाहीजे" असं ऐकलं असावं. अन त्यामुळेच ही "गोफण"बाजीची शैली त्याने घोटवली असेल. गंमतीचा भाग वेगळा... पण अनेक वर्षे आपल्या या वेगळ्या शैलीने जगभरातल्या फलंदाजांची त्रेधातिरपीट उडवणारा "स्लिंगा... मलिंगा" अखेर निवृत्त झालाय. श्रीलंकेच्या गेल्या काही वर्षांतल्या यशात, एक गोलंदाज म्हणून मलिंगाचं योगदान खूप मोठं आहे... आणि एक गोलंदाज म्हणून त्याने केलेली सेवा.. क्रिकेट रसिकांच्या स्मरणात राहणारी अशीच आहे..! त्याला त्याच्या उर्वरित आयुष्यातल्या वाटचालीसाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा..!

मदन देशमुख, पुणे.